Категории

Традыцыйная абраднасць беларусаў Гродзеншчыны

13 минут на чтение

Традыцыйная абраднасць беларусаў Гродзеншчыны – складаная і шматгранная з’ява, што развівалася на працягу многіх стагоддзяў. Даследаванні традыцыйнай абраднасці рэгіёна распачынаюцца з пачаткам этналагічнага вывучэння краю, цікавасць да якога абуджаецца разам з пашырэннем агульнаеўрапейскай рамантычнай плыні канца ХVІІІ – пачатку ХІХ стагоддзяў.  Ад таго часу традыцыйныя святы беларусаў Гродзеншчыны былі аб’ектам апісання і вывучэння беларускіх, польскіх, расійскіх этнолагаў і фалькларыстаў. Матэрыялы з Гродзеншчыны ўвайшлі складовай часткай у зборнікі, што ў розныя часы былі падрыхтаваны О. Кольбергам, П. Баброўскім, П.В. Шэйнам, М. Федароўскім, Е. Р. Раманавым і інш., сталіся аб’ектам даследаванняў многіх этнолагаў і фалькларыстаў, пачынаючы з канца ХІХ стагоддзя і да нашага часу. найбольш значным даследаваннем апошняга дзесяцігоддзя сталася калектыўная праца “Гродзенскае Панямонне” (трэці том шасцітомнага выдання “Традыцыйная мастацкая культура беларусаў”). Звычайна структуры традыцыйнай абраднасці выдзяляюць каляндарную і сямейную абраднасць, а таксама грамадскія абрады, якія суправаджаюць важныя гістарычныя і сацыяльныя падзеі. Каляндарны цыкл – гэта адлюстраванне ўяўленняў аб будове гадавога кола і адпаведнай змене гаспадарчых заняткаў (у нашым выпадку – галоўным чынам земляроба). Тут ўмоўна вылучаюць групы зімовых, веснавых, летніх і асенніх святаў.Зімовы цыкл пачынаецца з Калядаў – складанага святочнага комплекса, звязанага з днём зімовага сонцастаяння і цесна пераплеценага з хрысціянскім святам Божага Нараджэння. Традыцыйна вылучаецца тры калядныя святы – Божае Нараджэнне (асаблівае значэнне мае Вігілія ці посная куцця напярэдадні свята), Новы год альбо Шчодры вечар з багатай куццёю і Вадохрышча альбо Тры Каралі ў каталіцкай традыцыі.  Асобныя полаўзроставыя групы грамады збіраліся ў гэты час на Святыя вечары (вячоркі). Асаблівасцю зімовай абраднасці Панямоння з’яўляецца абавязковы абыход праваслаўнымі і каталіцкімі святарамі сядзіб сваіх прыхаджан. Працягваліся гэтыя абыходы ад Вадохрышча да Грамніц ці да Вялікага посту.  Наступным значным зімовым святам з’яўляюцца Грамніцы (святкуюцца 2 лютага як Ахвяраванне Пана па каталіцкім календары, і 15 лютага як Стрэчанне Гасподне – па праваслаўным). Дахрысціянскую складаючую Грамніц даследчыкі звязваюць са святкаваннем у гонар Перуна (Грамаўніка). Галоўны атрыбут свята – свечка, што асвячаецца ў гэты дзень, мае назву грамнічнай і выкарыстоўваецца у важнейшыя моманты жыцця на працягу ўсяго года. Вядомы даследчык сімволікі беларускай народнай культуры І.І. Крук вызначае Грамніцы як памежнае свята, што, як і Масленіца, Дабравешчанне, Саракі, вызначае пераход ад зімы да вясны. Да зімовага цыклу частка даследчыкаў адносіць і Масленічныя святы. Айчынная фалькларыстычная традыцыя Масленіцу разглядае як першае веснавое свята, альбо, дакладней, прадвесенне. На Панямонні святкаванне Масленіцы, хаця і прысутнічае, але не носіць такога разгорнутага характару, як ва ўсходніх рэгіёнах Беларусі. Час святкавання Масленіцы – восьмы тадзень перад Вялікаднём.        Да ўласна веснавых святаў адносяцца Аўдакея, Казімер, Юзаф, Саракі, Звеставанне, Велікодны комплекс, Радаўніца, Юр’я, Сёмуха (Тройца, Зялёныя Свёнткі), Зелянцовая нядзеля, Дзевятнік (Зелянок, Божае Цяло). Са святамі і прысвяткамі ад Аўдакеі да Благавешчання (Звеставання) звязваецца пачатак вясны. Менавіта ў гэты час (у залежнасці ад мясцовай традыцыі) пачынаюць спяваць “вясну”, г. зн. веснавыя песні. З гэтымі святамі звязаны таксама звычаі гукання вясны, у якіх брала ўдзел звычайна моладзь. Адным з цэнтральных веснавых святочных комплексаў з’яўляецца Велікодны цыкл, што распачынаецца Вербніцай ці Пальмовай нядзеляй – нядзеляй перад Пасхай. Некаторыя даследчыкі выказваюць меркаванне, што ў дахрысціянскую эпоху нашы продкі святкавалі новы год 1 сакавіка па летазлічэнню ад стварэння свету. З пачаткам вясны пачынаўся і земляробчы год. Верагодна, тады ўзнікае валачобнае свята, якое паступова было дапасавана да Пасхі. Менавіта ў гэты час у валачобных песнях з’яўляюцца і хрысціянскія святыя. У класічных апісаннях традыцыйнай абраднасці свята носіць назву Вялікдзень. Перадвелікодны тыдзень праходзіў у гаспадарчых клопатах, скіраваных на падрыхтоўку да свята. Да Вялікадня стараліся пашыць новае адзенне, прыбраць сядзібы, падрыхтаваць святочня стравы. Усе працы па навядзенні парадку павінны былі быць скончаны да палудня Вялікага (Чыстага) чацвярга. Да світання гэтага дня прынята было вымыцца ў адкрытым вадаёме – рэчцы, возеры. Згодна вераванняў, гэта мусіла засцерагчы альбо нават пазбавіць ад хвароб скуры. Перад Вялікаднем таксама ўпрыгожвалі хату: на ікону вешалі найлепшы ручнік, на вокны – выцінанкі, у некаторых лакальных традыцыях Панямоння за ікону затыкалі лапку ельніка, на яе вешалі пафарбаванае яйка, якое папярэдне выпівалі. Звычайна ў чацвер пачыналася і падрыхтоўка велікодных страў – фарбаванне яек (у рэгіёне сустракалася і паліхромнае фарбаванне, і манахромнае з нанясеннем узораў і проста адварванне яек ў фарбавальніках расліннага паходжання, галоўным чынам – шалупіння з цыбулі), выпяканне пірагоў і прыгатаванне мясных страў. Пасля Усяночнай (святочнага багаслужэння) стравы асвячаліся. Пры гэтым свяцілі шмат, каб увесь тыдзень есці свячонае. Цяпер велікодныя стравы асвячаюць таксама і ў Вялікую суботу, страў нясуць нямнога – пірог, яйкі, соль і часам кавалачак мяса – для сімвалічнага разгаўлення.  Адным з самых значных веснавых святаў у рэгіёне з’яўляецца Юр’я (святкуецца 6 мая згодна праваслаўнай традыцыі). Як піша А.С. Ліс, на Юр’я выконваліся два асноўныя комплексы ахоўна-магічных па сваіх мэтах абрадаў: адзін, звязаны з выганам жывёлы на “Юр’еву расу”, скіраваны на захаванне статка ад дзікіх звяроў, хвароб і сурокаў, другі насіў чыста аграрны характар і здзяйсняўся дзеля добрага росту збажыны і аховы пасеваў. У раёне Шчучына, Ліды, Жалудка юраўскія абрады насілі абходны характар, адзначалася таксама наведванне маладзіцы на першым годзе яе замужжа (семантычна падобныя абрады ў іншых традыцыях прымеркаваны да Масленіцы). Апошнім значным веснавым святам лічылася Сёмуха (Тройца, Зялёныя святкі). У дахрысціянскай традыцыі значнай складаючай гэтага свята было ўшанаванне продкаў, якое, аднак, у даследуемым рэгіёне апошнімі экспедыцыямі зафіксавана толькі ў Лідскім і Свіслацкім раёнах. Акрамя таго, свята цесна звязана з культам расліннасці. Пазней Сёмуха была прыстасавана да хрысціянскай традыцыі і святкуецца на пяцідзесяты дзень пасля Вялікадня. Для позневеснавой традыцыі рэгіёна характэрна адсутнасць русальных абрадаў і самога тэрміна “русальны тыдзень” (наступны пасля Тройцы тыдзень), а самі ўяўленні пра русалак вельмі неадназначныя і фіксуюцца рэдка(Т.І.Кухаронак і В.І. Басько). З панядзелка другога тыдня пасля Пяцідзесятніцы у праваслаўных пачынаецца Пятроў пост (ці Пятроўка) – пачатак сенакосаў. Адным з апошніх позневеснавых святаў з’яўляецца Дзевятнік (Зелянок ці Божа Цяло), у каталіцкай традыцыі прымеркаваны да ўрачыстасці Найсвяцешага Цела і Крыві Хрыста і адзначаецца ў чацвер пасля Найсвяцейшай Тройцы. У гэты дзень пасля імшы адбываўся абыход вёскі касцельнай працэсіяй. Часам узгадваецца і асвячэнне поля. Да сённяшняга дня захавалася традыцыя асвячэння на Дзевятнік дзевяці вяночкаў з зёлак. Вянкі гэтыя выкарыстоўваліся потым у якасці ахоўнага альбо лекавага сродка. Купалле, Пятро, Ілля, а таксама жніўныя абрады (зажынкі, дажынкі) складаюць летнюю групу святаў. Як адзначае А.С. Ліс, у традыцыйнай абраднасці і фальклоры гэтай групы яскрава вылучаюцца два пласты: святкаванне Купалля – часу найвышэйшага росквіту прыроды, звязанага з летнім сонцастаяннем і жніўная абраднасць. Дамінантным элементам у структуры купальскай абраднасці даследчыкі называюць агонь, сакральны характар якога падчас Купалля звязаны з салярным культам. Адметнасцю Купалля на Панямонні даследчыкі лічаць наяўнасць кампанентаў абраднасці, ў большай ступені звязанай з культам вады і расліннасці, і ў меньшай – з культам агню. Купальскія абрады меней ад іншых традыцыйных святаў зазналі ўплываў хрысціянства, якое прымеркавала да гэтага часу свята нараджэння Іаана Хрысціцеля, у ноч перад якім і святкуецца Купалле. Купальская ноч, як і любы абрадавы час, лічылася часам небяспечным і, разам з тым, часам, калі чалавеку адчыняюцца таямніцы сусвету і ўласнага лёсу. Купальская абраднасць напоўнена варожбамі аб будучым лёсе, перш за ўсё моладзі, магічнымі практыкамі, скіраванымі на забяспечанне добрага ўраджаю і плоднасці жывёлы, перасцярогі ад засухі, а таксама засцеражэнне збожжа і быдла ад уздзеяння нячыстай сілы (“ведзьмаў”). Сабраныя перад купальскай ноччу зёлкі лічыліся самымі эфектыўнымі ў народнай медыцыне. З гэтым святам звязана і павер’е аб папараць-кветцы, якая нібыта на імгненне зацвітае апоўначы. Каму тая кветка пакажацца і дасца ў рукі, той будзе шчаслівы, яму адкрыюцца таямніцы прыроды, бо будзе разумець ён мову жывёл. Праз пяць дзён пасля Купала святкаваўся Пятро (згодна хрысціянскай традыцыі прымеркаваны да Дня памяці святых Пятра і Паўла – 29 чэрвеня святкуецца католікамі, 12 ліпеня – праваслаўнымі ). На думку А.С. Ліса, магчыма, пятроўскія абрады  складалі разам з купальскімі адзіны этнакультурны комплекс, былі своеасаблівым працягам урачыстасцей, прымеркаваных да летняга сонцастаяння. У народным календары Пятро – гэта пачатак касавіцы. Акрамя таго, пасля Пятра не перасаджвалі нічога ў гародзе (бо ўсё адно не будзе плёну). Гаспадыні стараліся да Пятра пасадзіць на яйкі хатнюю птушку, каб да свята ўжо вывяліся птушаняты (каб добра гадаваліся). Часам пасля Пятра распачыналі жніво. Аднак, часцей пачаткам жніва, прынамсі жыта, лічыўся час пасля Іллі – свята ў гонар прарока Іллі (адзначаецца 20 ліпеня католікамі і 2 жніўня праваслаўнымі), на якога з распаўсюджаннем хрысціянскай традыцыі перайшлі некаторыя функцыі Перуна. Свята лічылася паваротам да восені. Згодна вераванням, пасля Іллі нельга было купацца, бо “нячысты дух ідзе ў ваду” альбо “Ілля лёд у ваду кінуў”. Жніўная абраднасць суправаджала адзін з важнейшых этапаў земляробчых прац – збор ураджаю, што быў асновай дабрабыту сям’і на цэлы год. Даследчыкі традыцыйна падзяляюць увесь цыкл на тры асноўныя складаючыя: зажынкі (зажон), уласна жніво і дажынкі. Як адзначае Я. Крук, з асіміляцыяй хрысціянскай традыцыі, гэтаму перыяду стаў адпавядаць Спас, які таксама мае трохчастковы падзел. Важнасць гэтай падзеі для жыцця земляроба падкрэсліваецца і тым, што напярэдадні жніва сяляне замаўлялі малебен у храме і абносілі іконай усе палі. Зажыначныя абрады мелі на мэце забяспечыць паспяховую жатву і звоз збожжа. Галоўным атрыбутам зажынак быў зажыначны сноп, якому прыпісваліся магічныя ўласцівасці. На заканчэнні жніва святкаваліся дажынкі, што мелі на мэце падзяку за ўраджай і забеспячэнне ўраджаю наступнага года. Завяршюць народны каляндар святы і абрады, што ўмоўна вылучаюць у групу восеньскіх – Спас, Зельна (Першая Прачыстая, Успленне), Багач, Уздзвіжанне, Пакровы, Дзяды і, урэшце, Піліпаўскі пост альбо Адвэнт, які адкрываюць Піліпаўскія вячоркі. Самае значнае свята пачатку восені – Багач, што з’яўляецца своеасаблівым маркерам заканчэння збору ураджаю. Адначасова засяванне азімых, што адбывалася ў гэты час, забяспечвала непарыўнасць кола дачыненняў чалавека з зямлёй. Важнай вехай у народным календары з’яўляецца свята Уздзвіжання, на якое наклалася хрысціянская традыцыя пакланнення Святому Крыжу. Дахрысціянскі пласт свята звязаны з трактоўкай гэтага часу як  “закрывання зямлі на зіму”. Паводле міфалагічных уяўленняў, гэты дзень лічыўся небяспечным, так як “усе гады збіраюцца ў кучу і ўходзяць у зямлю”. Таму існавала забарона ісці ў гэты дзень у лес, каб змеі не запаўзлі ў дом. Лічылася, што на Уздзвіжанне птушкі адлятаюць у вырай. Яшчэ адно значнае восеньскае свята адзначалася напачатку кастрычніка, хрысціянская традыцыя звязала яго са святам Пакрова Багародзцы, якое па праваслаўным календары адзначаецца 14 кастрычніка (у каталіцкім календары адсутнічае). Гэта рубеж, калі “замыкаецца” зямля на зіму, дае ёй адпачынак да вясны, калі святы Юрый “адамкне” для новага сезона палявых прац. На Пакровы хатняя жывёла пераводзілася на стойлавае ўтрыманне, а гаспадары разлічваліся з пастухамі. Акрамя таго, па надвор’ю ў гэты дзень меркавалі аб тым, наколькі суровай будзе зіма (сонечнае надвор’е ўвесь дзень прадвяшчала зіму суровую, цёплыя пакровы  - цёплую зіму і г. д.). Час Пакроваваў лічыўся адным з найбольш спрыяльных для засылання сватоў. Апошняе вялікае восеньскае свята – Дзяды (Дмітраўская памінальная субота ў праваслаўнай традыцыі, Задушны дзень – у каталіцкай). Я. Крук лічыць, што восеньскія, як, зрэшты, і веснавыя дні ўшанавання продкаў фіксавалі мяжу пачатку і заканчэння найважнейшага цыкла аграрна-каляндарных святкаванняў. У корпусе сямейнай абраднасці вылучаюцца радзінныя, вясельныя абрады, абрады і звычаі, звязаныя з засяленнем у новую хату, провады ў армію, звычаі, звязаныя з разводам, пахавальныя і памінальныя абрады. Апошнія звязваюць у адно цэлае сямейную абраднасць і каляндарны цыкл, паколькі памінальныя абрады праходзяць праз усё гадавое кола ці то як асобныя святы, ці то элементы больш шырокіх комплексаў. Сямейныя абрады забяспечваюць чалавеку “правільны” ход атрымання статуса, санкцыянуюць яго змену і “уключаюць” чалавека ў структуру грамадскіх адносін. Фарміраванне і развіццё іх – працяглы працэс, які пачаткам сваім сягае часоў фарміравання культуры і грамадства. Часцей за ўсё даследчыкамі гэтыя абрады разглядаюцца ў святле тэорыі пераходных рытуалаў. Радзінная абраднасць даследчыкамі падзяляецца на дародавую, родавую і пасляродавую. Абрады цыклу скіраваны на захаванне і нармальнае развіццё цяжарнасці, паспяховы сыход родаў і прыняцце нованароджанага ў сям’ю і грамаду. На ўсіх этапах яўна прасочваецца імкненне забяспечыць новаму чалавеку добры лёс. Яшчэ падчас вяселля забяспечвалася нараджэнне дзяцей у шлюбнай пары за пасрэдніцтвам спецыяльных рытуалаў (дарэчы, менавіта ў гэты час маладая магла “замкнуць” сябе на некалькі гадоў, калі пакуль не хацела дзяцей). Паводзіны цяжарнай жанчыны рэгламентаваліся цэлым шэрагам правіл, якія, згодна А.С. Фядосіку, сістэматызуюцца наступным чынам: забароны цяжарнай жанчыне дзеянняў, якія могуць пашкодзіць знешняму выгляду дзіцяці альбо выклікаць хваробу; засцярогі, прызначаныя прадухіліць дрэнныя паводзіны дзіцяці ў будучым і непажаданыя для яго рысы характару; забароны дзеянняў, якія наклікалі б на дзіця ў будучым няшчасце, галечу і г.д. Вялікае значэнне надавалася Родавай абраднасці. Канчатковае прыняцце новага чалавека грамадой адбывалася на хрэсьбіны, у якіх, на погляд даследчыкаў, аб’ядноўваецца дзве самастойныя падзеі: абрад хрышчэння ў храме і наступнае свята ў доме бацькоў дзіцяці. Пасля вяртання з храма кумоў ў дзіцём у доме ладзілася хрэсьбіннае застолле. На хрэсьбіны прыходзілі па запрашэнню.  Самыя ганаровыя месцы за сталом належалі кумам і павітусе, якая гатавала на хрэсьбіны спецыяльную кашу альбо яешню. Адным з самых разгорнутых комплексаў сямейнай абраднасці з’яўляецца  Вяселле – цэлы шэраг абрадаў, што суправаджалі наданне новага статуса маладым і завязванне новых роднасных адносін. Традыцыйна выдзяляюць перадвясельныя, уласна вясельныя і паслявясельныя абрады, якія доўжыліся на працягу даволі вялікага адрэзка часу. Пры выбары пары ў разлік браліся звычайна гаспадарчыя патрэбы, хаця ўлічвалася і ўзаемная схільнасць хлопца і дзяўчыны. У некаторых месцах перад афіцыйным сватаннем наўмысна ездзілі аглядаць гаспадарку патэнцыйных жаніха ці нявесты – на пярэгляды. Першым этапам яясельнай абраднасці было Сватанне (сваты), наступным этапам –  Заручыны (запоіны, вялікая гарэлка). Гэтыя абрады ўжо мелі пэўнае прававое значэнне ў вачах грамады, і толькі выключныя абставіны маглі абумовіць разлад вяселля пасля заручын (пасля сватання вяселле магло і не адбыцца нават пасля дасягнення дамовы, пры гэтым з боку, што ініцыіраваў разрыў, дастаткова было выплаціць выдаткі на застолле падчас сватання). Напярэдадні вяселля, якое звычайна адбывалася ў надзелю, у хаце жаніха і нявесты асобна ладзіліся вечарыны. У нявесты гэты вечар называўся Зборная субота (дзявочнік, паненскі вечар, вянкі)–вечар развітання навесты з гуртом дзяўчат, якому яна ўжо пераставала належаць. Пачаткам уласна вяселля многія даследчыкі лічаць каравайныя абрады там, дзе яны прысутнічаюць у структуры вяселля (на Гродзеншчыне яны носяць па-большасці разгорнуты характар). Каравай выпякаўся для чалавека толькі раз у жыцці, у выпадку паўторнага шлюбу каравай ужо не пяклі. Выпечка  абстаўлялася шматлікімі рытуаламі, якія былі скіраваны на забеспячэнне шчаслівага шлюбу, дабрабыту сям’і і нараджэння дзяцей. Падзел каравая (альбо раздаванне каравайчыкаў) адбывалася напрыканцы вяселля і прыняцце яго можа трактавацца як грамадскае прызнанне шлюбу. Перад вяселлем прынята было запрашаць сваякоў, запрашаць ішлі абавязкова з хлебам.  Музыкантаў наймаў бок жаніха. Само вяселле праходзіла паводле розных рытуалаў і абрадаў: выпраўленне маладога, Брамы, выкупа, Пасаду, шлюбу, цяганоў (Гл.: Вяселле).  Пасля заканчэння вяселля маладая не магла наведваць сваіх бацькоў цэлы тыдзень – аж да гасціны (“пірагоў”, “давясёлак”, “канчаткаў”). Гэты паслявельны абрад адбываўся ў доме бацькоў маладой, якія запрашалі маладых і новых сваякоў да сябе ў госці. Натуральна, не ўсе гэтыя комплексы могуць быць  прадстаўленыя ў якасці турыстычнага прадукта. Найбольшым патэнцыялам у гэтых адносінах валодае, безумоўна, каляндарная абраднасць з выразна аформленымі мастацкімі элементамі. Да гэтай групы належаць абрады ўсяго каляднага цыкла, уключаючы само калядаванне, святкаванне Новага года (Шчадрэц), Вадохрышча (Тры Каралі), што суправаджаюцца звычайна маскарадамі, адпаведнымі песнямі, тэатралізаванымі прадстаўленнямі, у тым ліку і батлеечнымі, спецыяльнай абрадавай ежай. Традыцыйныя вячоркі, што ладзіліся ў гэты час, валодаюць бадай што найбольшым патэнцыялам сярод усіх абрадавых элементаў для стварэння анімацыйных праграм, так як менавіта гэтыя вячоркі суправаджаліся тымі танцамі, спевамі, гульнямі тыпу “Яшчар”, “Жаніцьба Цярэшкі”, “Ката пячы”, якія атаясамліваюцца звычайна з уяўленнем пра традыцыйныя беларускія вячоркі. Значным патэнцыялам валодаюць масленічная абраднасць, Гуканне вясны з выразнымі гульнёвымі элементамі. Рэгіянальныя адметнасці яскрава прасочваюцца ў абрадах Валокання (Валачобніцтва, прымеркаванага да Велікоднага цыклу), а таксама ў святкаванні Юр’я. І Валоканне, і юраўскія абрады, што на Панямонні насілі разбудаваны характар, могуць выкарыстоўвацца ў якасці візітнай карткі рэгіёна. Шмат прастору для анімацый даюць купальскія абрады, што актыўна ладзяцца не толькі ўстановамі культуры і фальклорнымі калектывамі, а і грамадскімі арганізацыямі. Цікавымі для турыстаў могуць стацца і элементы зажынкавай і дажынкавай абраднасці. Даволі перспектыўным падаецца і выкарыстанне традыцыйнай сямейнай абраднасці, перш за ўсё вяселля, многія этапы якога аднаўляюцца сіламі фальклорных калектываў і часта прапануюцца ў якасці платнай паслугі Дамамі культуры і Цэнтрамі народнай творчасці. Заснаваная на традыцыйнай вясельнай абраднасці і дапоўненая стравамі рэгіянальнай кухні вечарына можа стацца ўдалым прыкладам выкарыстання патэнцыялу традыцыйнай культуры ў турыстыцы.

Ірына Чарнякевіч

Этнакультурныя і прыродныя турыстычныя рэсурсы:Гродзеншчыны і Сувальшчына. Энцыкл. давед. ; Рэд. В.Р. Карнялюк, І.І. Трацяк [і інш.] – Гродна: СМЫК, 2014

Facebook Vk Ok Twitter Whatsapp

Похожие записи:

Пачатак  ХХ стагоддзя стаў для беларусаў лёсавызначальнай парой – часам нацыястваральным, калі ўпершыню аформіўся палітычны рух, калі ўзніклі легальныя  беларускамоўныя выданні, нарадзіўся прафесійны тэатр. Менавіта ў гэтым часе былі створаны першыя беларускія...
Песенная культура Гродзеншчыны - гэта неад’ямная частка традыцыйнай культуры Беларусі са сваімі рэгіянальнымі адметнасцямі і непаўторным каларытам. Як і па ўсёй краіне, традыцыйныя песні Панямоння складаюцца з трох цыклаў, у залежнасці ад іх прызначэнны: калян...
Гаворкі Гродзеншчыны з даўніх часоў мелі сувязь з іншымі мовамі. Гэта не магло не адбіцца на іх фразеалагічнай сістэме. Асобныя фразеалагізмы ўвабралі ў сябе іншамоўныя элементы, якія маглі з’явіцца непасрэдна праз фразеалагічнае запазычванне ці апасродкавана,...