Категории

Legendy pogranicza polsko- białoruskiego: zapomnianych tajemnic czar- legendy, podania, opowieści okolic puszczy białowieskiej, w kształtowaniu więzi pokoleniowych w rodzinie

6 минут на чтение

Abstrakt: Interesuję się literaturą ludową, opowieściami ludowymi- baśniami, podaniami, legendami regionu Polski północno- wschodniej. Zbieram oraz analizuję dla potrzeb wzbogacenia treści edukacyjnych przedmiotów humanistycznych, wydania legend z poszczególnych miejscowości Województwa Podlaskiego. Na potrzebę konferencji oraz dialogu białorusko- polskiego zależy mi na zaprezentowaniu oryginalnego zbioru legend Zapomnianych tajemnic czar- legendy, podania, opowieści okolic puszczy białowieskiej i na przedstawieniu zawartych w ich treściach takich wartości jak: potrzeba więzi pokoleniowej, kontaktu wnuk- pradziad w celu poznania tradycji rodzinnych, lokalnych

Tekst: Legendy, podania, opowieści ludzi mieszkających na wsiach pogranicza polsko- białoruskiego, wydane w zbiorze Zapomnianych tajemnic czar- legendy, podania, opowieści okolic puszczy białowieskiej, zebrały dzieci i młodzież polsko- białoruska pod patronatem etnografów, historyków, filologów. Opracowała je Natalia Gierasimiuk, inicjatorka projektu. Sama pochodzi z Białorusi; do Polski przyjechała w 1993 roku.

Zbiór spisanych legend Zapomnianych tajemnic czar… powstał przypad­kiem. Impulsem była chęć zrobienia czegoś wspólnego z uczniami szkoły podstawowej i gimnazjum w Hajnówce, zachęcenie, zaangażowanie śro­dowiska szkolnego, rodzinnego, wreszcie lokalnego i przygranicznego w celu symbolicznego zburzenia, przekroczenia granicy polsko- białoruskiej. Celem projektu było, aby dzieci z Polski pojechały na Białoruś i odwrotnie- dzieci z Białorusi przyjechały na Polską stronę i wzdłuż granicy szukały powiązań rodzinnych. Zbieranie legend wynikło niespodziewanie w trakcie rozmów dzieci z najstarszymi mieszkańcami przygranicznych wsi. Następny krokiem był zaciekawienie- skąd się biorą legendy, dlaczego ludzie je stwar­zają i powtarzają, przekazują z pokolenia na pokolenie.

Do 1946 roku nie było granicy, była to jedna ziemia, co pamięta jeszcze wielu starszych mieszkańców. Dopiero młodzi, urodzeni po podziale mają tę świadomość, że są albo po stronie polskiej albo rosyjskiej. Granica dla wielu starszych ludzi kojarzy się bardzo źle (…) stała się wielką krzywdą, czuję to po swojej rodzinie, brat dziadka został w Polsce, odległość dzieląca ich wynosi 4 km, ale aby się odwiedzić, trzeba jechać dwa dni, na około, nie było przejścia dawniej, jest granica.

W książce nie ma takiego podziału i podobnie jak nie da się podzielić puszczy, tak samo nie da się podzielić korzeni rodziny, gdyż byłby to podział sztuczny. Jest w książce, tak jak było dawniej- jeden wspólny organizm i niezmienna od pokoleń świadomość najstarszych mieszkańców. Ludzie na pograniczu są otwarci, gadatliwi pod warunkiem, że się zdobędzie ich zaufa­nie. Wtedy jest trudno opuścić ich domostwo, babcie zaczynają się chwalić zawartością starych kufrów, opowiadają historie rodzinne, a trwa to czasem kilka godzin. Ludzie chcą opowiadać, nie było tak, że nas ktoś nie wpuścił, zapraszali znowu, przekazywali pozdrowienia, wypytywali z jakich wiosek pochodzą dzieci. Wiązało się to z faktem podziału- jak granica rozdzieliła ludzi, to zerwał się także kontakt i przybyłe zza granicy dzieci stały się na nowo łącznikami, ambasadorami, woziły informacje, pozdrowienia rodzi­nom. Kiedy w trakcie spotkań, przypominali się zapomniani członkowie rodziny, krewni, znajomi, Ci, którzy owa granica rozdzieliła, który musieli wyjechać, wraz z pamięcią, wspomnieniami ich dotyczącymi, przychodziły także zepchnięte do niepamięci opowieści magiczne.

Pytanie wprost, typu „czy babcia zna jakąś legendę?”, nic nie mówiło. Legendy wychodziły w trakcie, dla osoby opowiadającej nawet nieświado­mie, kiedy toczyła się z nią pogadanka na temat całokształtu jej życia. Pytania dotyczyły nazwy miejscowości jak też kontrowersyjnych tematów istnienia we wsi osób tzw. „innych” w znaczeniu- wariatów, odmieńców czy posiada­jących moce tajemne. W każdej wiosce żył ktoś taki i w ten sposób znów zaczynała się snuć opowieść.

W trakcie spotkań niesamowite było dochodzenie do wspólnej histo­rii, korzeni rodzinnych. Jedno brakujące ogniwo, brakujący korzeń, został tym sposobem odnaleziony w Siemianówce. Dziewczynka odnalazła prabab­cię- 99 letnią już staruszkę. Był to ostatni moment na spotkanie, stąd też ko­bieta starała się tejże wnuczce opowiedzieć wszystko co pamiętała. Chęć przekazania „części siebie”, wspomnień, radości i trudów swego życia, u star­szych ludzi okazywała się bardzo silna w konfrontacji, spotkaniu z najmłodszym pokoleniem. Wracali oni do lat młodości, do lat dzieciństwa, przeżywali to co przypominali sobie na nowo, ale chcieli tak samo chłonąć brakujące im informacje spoza, zza granicy, od przyjezdnych dzieci.

Potrzeba więzi pokoleniowej, kontaktu najmłodszego członka rodzin, społeczności z najstarszym, wnuka z pradziadem, w celu poznania tradycji rodzinnych czy lokalnych była impulsem powstania omawianego zbioru leg­end. Jednakże owa wartość tradycji, poszukiwania wspólnych przeżyć na przestrzeni wieków, pokoleń, jest bardzo widoczna w treści opowieści. Po dokonaniu analizy treść legend, zauważyłam silną pokorę wobec natury, jej prastarych mocy, sił, które od zawsze były, będą, stąd należy je szanować i dla własnego bezpieczeństwa o nie dbać. Starsi mieszkańcy w legendzie przekazują, że przyroda jest zawsze mądrzejsza, człowiek jest tylko jej cząstką, jednym z jej wielu elementów i to nie tym najważniejszym (opowi­eści m.in.: Gruszka, Topola obrończyni, Jodła).

 Legendy przekazują także wartość pokory i skruchy wobec bliźniego, serdecznego, dobrego stosunku do drugiego, w myśl przysłowia „nie rób in­nemu co tobie nie miłe”. Staą kara, klątwa spotka za okrucieństwo, grzechy (opowieści m.in.: Odkupienie, Czorny Kryż, Przeklęcie, Muryny, Znikniecie cerkwi) natomiast cud, uzdrowienie, ocalenie nadchodzą kiedy jest się prawym człowiekiem i dzięki wierze w transcendencję ( opowieść m.in.: Matka Boska Obrończyni, Gruszka, Żywa woda Saki).

Ciekawym elementem przetrwałym w legendzie są nazwy miejscowości przygranicznych. Nazwy wsi Sawiny Gród, Holakowa Szyja, Woroniłowcy (oficjalnie Woroniłowicze), Sorocza Nóżka, świadczą, że tu granic nie ma i być może dla przyszłych pokoleń będzie to ślad, że ich kiedyś, tak jak w leg­endzie nie było. Zapomnianych tajemnic czar… to próba zachowania pamięci ludzkiej, losów ludzi zaklętych, zatrzymanych w legendzie. Wiele z tych osób- „opowiadających” już nie żyje, inni pomału odchodzą, ale zachowana o nich pamięć, historie posłużą, aby pokazać ich potomkom, że nie są zawieszeni w niebycie, nie są z „chaosu”, że dana miejscowość nie zjawiła się nagle ale, że ma swoją historię.

Tradycja w przekazach ludowych jest nadal żywa, z szacunkiem np. pod­chodzimy do śmierci. Współcześnie, kiedy wiele ludzi przeżywa zafascy­nowanie kulturą zachodu, kult pięknego ciała i młodości, legendy, podania, opowieści ludu uczą pokory do prostych ludzi, których mądrość życiowa jest mądrością pokoleń, wieków. Legenda towarzyszyła człowiekowi od początku życia, jej przesłanie, morał, mądrość potrafiły go kształtować. Dla Polski, która była rozdzierana przez różne mocarstwa, podania, legendy, opowieści fantastyczne były tworzywem, które jednoczyło, scalało naród. Wspólna opowieść- tworzyła wspólnotę. Prości ludzie opowiadali różne historie z własnego życia, obserwacji, jako wyraz marzeń, pragnień, woli lub przestrogi. Przekazując je sobie, czuli się za nie odpowiedzialni, jako za część dziedzictwa kulturowego narodu. Do dziś podania, legendy, baśnie magiczne łączą naród poprzez zawarte w nich fakty elementy historii, mogą służyć także ku zadumie- że ludzie walczą i umierają w jakimś celu.

Warto zapoznać z tym zbiorem dla celów poszerzenia wiedzy o regionie pogranicza- nauczycieli, wychowawców, uczniów nie tylko szkoły podsta­wowej.

Józefowicz A.

«Т е х н о О б р а з `` 2 0 1 1» РОЛЬ И МЕСТО ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ СРЕДЫ В НЕПРЕРЫВНОМ РАЗВИТИИ И САМОРАЗВИТИИ ЛИЧНОСТИ ОБУЧАЮЩИХСЯ

ТОМ II

Материалы VIII Международной научно-практической конференции

Facebook Vk Ok Twitter Whatsapp

Похожие записи:

Podstawę materiałową artykułu stanowią inskrypcje nagrobne cmentarzy prawosławnych i dawnych greckokatolickich z ponad 60 miejscowości wschodniej Lubelszczyzny. Większość objętych badaniami nekropolii to cmentarze wiejskie, dla których charakterystyczne jest z...