Категории

Я не самотны

3 минуты на чтение

Максім Багдановіч – наш найвялікшы, Богам дадзены занядбанаму Краю Паэт. Усё жыццё імкнуўя да Красы, Святла, высокім словам нагадаў людзям пра іх супольны спрадвечны шлях да зор. Зведаў болю як на ягоны ашчадна адмераны Лёсам час аж да краёў. Бо вельмі ж часта адзінота, цемень былі найбліжэй да яго. Як і ў апошнія ягоныя часіны. Што ён думаў, пра што мроіў, адыходзячы назаўсёды? Праз чарнату апошняй ночы ці бачыў святло?..

Трэба выклікаць у памяці белае, каб утрымацца ў свеце святла.

Белае, лёгкае, дзіўна прыгожае штосьці віднее праз цемень, праз боль. Снег бялюткі, "халодны ў палёх калыхае", "блішчыць, як халодная сталь"… Як цяжка, нешта душыць, і як усё ж лёгка, бо вочы ўглядаюцца кудысь высока, і гучыць ягонае, ужо даўняе, але зараз так блізкае:

Падымі угару сваё вока,

                                  І ты будзеш ізноў, як дзіця,

І адыйдуць-адлынуць далёка

Ўсе трывогі зямнога жыцця [1, с.74].

Белыя кубікі, бы скуты ў правільныя формачкі снег, салодкага цукру. Ён нясе іх у мяшку. Як падняць. Не для ягоных сілаў. А нясе. Колькі радасці будуць мець дзеці! Дзеля іх, дзяцей бежанцаў, ён, сухотнік, адмаўляўся ад цукру, праз увесь час збіраў тую рафінаваную слодыч. Для каляднай ялінкі. Дзецям, гнаным вайною, пакрыўджаным   жорсткім дарослым светам. У галодным прыфрантавым Менску. Ён браў на сябе адказнасць за гэтыя крыўды, ён імкнуўся іх зменшыць, вярнуць дзецям радасць…

Адыходзіць боль, штось святлее. Гэта, пэўна, вясновая квецень, што відаць з вакна белага дома. Мо, магнолія? Калі яна цвіце? Ці акацыя? А мо –  вішня? "Па-над белым пухам вішняў…" Думкі блытаюцца, мігцяць, бы тыя матылькі. Нейкія гукі далятаюць у пакой, збіваюць, "не даюць мне думаць зыкі, што ляцяць, дрыжаць, звіняць".

Светлыя згадкі. Самыя светлыя – пра яе, тую найпрыгажэйшую і найдалейшую Зорку Венеру, якую кахаў. Што прынесла столькі болю, але ж нязмерна болей – шчасця, хай і не збылося самае запаветнае:

Больш за ўсё на свеце жадаю я,

Каб у мяне быў свой дзіцёнак –

Маленькая дачушка-немаўлятка,

Аня Максімаўна… [1, с. 427].

Дачушка, дзяўчынка, немаўлятка… Веранічка, Роначка, пляменніца ягонага сябра Дзіядора Дзябольскага, з якой любіў бавіцца, якой складаў вершаняты… Чысты, высокі лобік маленькага анёлка, моцна сціснутыя вусны, закрытыя вочкі. Уся ў белым. Усё вакол белае. Кветкі. Труна. Гэта Ніначка, сястрычка. Слаба памятаецца. Перад вачыма – адзіны фотаздымак Ніначкі – у труне. І другая труна. Як у сне. З далёкага таго першага, дзіцячага, яшчэ гарадзенскага, свету. Мама. У той беларускай, за светам, Гародні. Ля белай царквы – магіла. Ці хто даглядае?

Белы крыж, пліта, пад ёй – магіла;

Мілым кветам рожа зацвіла…[1, с.166]

Уся ў белым, юная, светлая пані Аляксандра Волжына. Увайшла ў іх дом, ветлівая, далікатная. Ніяк мачыхай назваць нельга. І гэтак жа хутка адышла "кудысь далёка". "Disce mori". Гэта ўжо – сабе. Ён вучыцца. Але ж якая цяжкая гэта навука – паміраць. Адзінока. "Ты быў, як месяц, адзінокі: Самотна жыў, самотна ўмёр…"

Пра Сяргея Палуяна. І пра сябе.

Але што гэта так настойліва бялее прад вачыма? "Месяц белы заплаканы свеціць"? Адзіны, хто прыйшоў з ім развітацца… На стале – белы ліст паперы. Ён павінен дапісаць свой твор. Павінен развітацца. Бо годнага заканчэння яшчэ няма. Трыялет? Не, лепш катрэн. Адно чатырохрадкоўе. Не, не жальба. Ніколі нікому не жаліўся. І зараз – насуперак смерці – не самотны! Бо напісанае – застаецца. А ён напісаў сваю Кнігу. Вось яна, побач… І гэтак жа акуратна, як заўсёды, каліграфічным почыркам вывела ўжо аслаблая рука:

Ў краіне светлай, дзе я ўміраю,

У белым доме ля сіняй бухты,

Я не самотны, я кнігу маю

З друкарні пана Марціна Кухты [1, с. 320].

         Пачынаўся белы дзень…

                                                            2 снежня 2002 г.

Петрушкевіч, А.М.

 

Некаторыя старонкі беларускай літаратуры пачатку ХХ стагоддзя: Матэрыялы для вывучэння курса «Беларуская літаратура ХХ ст» / А.М. Петрушкевіч; пад рэд. праф. І.В. Жука. – Гродна: ГрДУ, 2009. 

Facebook Vk Ok Twitter Whatsapp