Кастрычніцкая рэвалюцыя

Перамога Кастрычніцкай рэвалюцыі дала магчымасць народам Расіі вырашыць нацыянальнае пытанне. 2 лістапада 1917 г. СНК РСФСР прыняў "Дэкларацыю правоў народаў Расіі", дзе гаварылася аб ажыццяўленні права нацый на самавызначэнне аж да аддзялення і адукацыі самастойных дзяржаў. Аднак кіраўнікі Обисполкомзапа і Савета Народных Камісараў Заходняй вобласці і фронту адмаўлялі наяўнасць нацыянальнага пытання ў Беларусі. Яны лічылі, што перамога сусветнай пралетарскай рэвалюцыі пакладзе пачатак адмірання дзяржавы, а адукацыя новых дзяржаў з'яўляецца перашкодай да стварэння Сусветны савецкай рэспублікі. Ініцыятыву ў бальшавікоў перахапілі прадстаўнікі нацыянальных партый і арганізацый, якія ўваходзілі ў склад Вялікай беларускай рады. 27 кастрычніка выканкамы Вялікай Беларускай рады, Цэнтральнай ваеннай рады і Заходняга фронту звярнуліся да беларускага народа з «Граматай», у якой утрымліваўся заклік абраць прадстаўнікоў беларускага народа на Усебеларускі з'езд, на якім вырашыць пытанне аб дзяржаўнасці Беларусі. Адкрыццё з'езда вызначалася на 5 сьнежня 1917 г. А. Мяснікоў выехаў у Петраград з мэтай дамагчыся ад Народнага камісара па справах Нацыянальнасцяў забароны склікання з'езда. І. Сталін не пагадзіўся з такой прапановай і прапанаваў знайсці іншую арганізацыю, якая змагла б выступіць з ініцыятыўнай склікання з'езда. Выбар упаў на Беларускі абласны камітэт (БАК), створаны ў лістападзе 1917 г. у Петраградзе пры Усерасійскім Савеце сялянскіх дэпутатаў з ліку прадстаўнікоў ад беларускіх губерняў. 17 лістапада БОК, які быў па палітычных поглядах левоэсеровским, лаяльна ставіўся да Савецкай улады і выступаў супраць падзелу Расіі на нацыянальныя дзяржавы, выступіў з ініцыятывай склікання надзвычайнага беларускага з'езду. Саўнаркам вылучыў яму 50 тыс. Рублёў на арганізацыйную падрыхтоўку. У якасці ўмовы было выказана толькі адно пажаданне, каб скліканне з'езда праходзіў на платформе прызнання савецкай улады пры непасрэдным удзеле ў яго працы прадстаўнікоў Аблвыканкамзаха. БОК спрабаваў прымусіць Раду адмовіцца ад правядзення з'езда, але Вялікая беларуская рада ўжо разгарнула падрыхтоўку да яго. У існуючых умовах БОК вымушаны быў пайсці на супрацоўніцтва з Вялікай беларускай радай па падрыхтоўцы і правядзенні з'езду. На з'езд былі запрошаны прадстаўнікі партый і арганізацый, губернскіх, павятовых, валасных земстваў, органаў гарадскога самакіравання, губернскіх і павятовых зямельных камітэтаў, Саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў, вайсковых часцей, арганізацый бежанцаў, кааператываў, прафсаюзаў.